Hoc Chơi Đàn Organ

 

Học Chơi Nhạc Đàn Organ

 

   Có người hỏi tôi học dụng cụ âm nhạc nào dễ hơn? Tất nhiên, là tôi sẽ nói đến đàn Organ

    * Về Lợi Ích Của Việc Học Đàn Organ

Trong các dụng cụ âm nhạc, sử dụng đàn organ để học nhạc là thuận lợi và tiện dụng nhất vì:

   + Đàn organ cấu tạo bằng âm thanh điện tử (Electric keyboard) nên dễ dàng sử dụng hơn.

   + Có sẵn các nhạc điệu (tự động) để tìm hiểu và sử dụng hợp âm đơn giản. Có thể “giả lập” các âm thanh nhạc cụ khác.

   + Giá cả trung bình của đàn organ vừa túi tiền cho ta lựa chọn. Đàn cũ có giá rất thấp (còn rẻ hơn đàn guitar hạng trung).

   + Các bàn phím organ giống như đàn piano. Vì vậy, bạn có thể hoán chuyển cách chơi (sử dung ngón “cơ học” của piano ở bàn tay trái).

   + Bạn có thể tự học mà không cần thầy dạy (vì có đủ tiết điệu, nhịp tempo cho bạn thực hành).

   + Có một điều rất hay nữa là nếu ai “lười biếng” học nhạc lý, thì bàn phím organ (piano) đã tự cấu tạo sẵn hình thức rồi, bạn khỏi mất công tính toán công thức chi cho mệt.

   * Nguyên Lý Học Âm Nhạc Và Sự Tự Học

   Tôi thường đề cao sự tự học. Vì với đề tài khoa học và nghệ thuật, bạn phải tìm hiểu nguyên lý chứ không phải học vẹt, học “mẹo”. Thực tế, nếu muốn luyện kỹ năng chơi loại đàn nào đó hoặc dòng nhạc nào đó…chỉ là phần phụ trong kiến thức âm nhạc khi cần.

   Có một Sự thật là với đàn guitar, tôi mất khá nhiều thời gian để tìm hiểu cấu tạo, rồi dựa vào định luật hợp âm để tìm ra kỹ thuật của riêng mình ( vì mỗi người có thói quen ngón tay thuận lợi khác nhau). Nhưng với đàn organ, tôi chỉ mất 30 phút để làm quen. Đơn giản, nhờ tôi vốn đã biết về nguyên lý chung của âm nhạc.

   Ý tôi muốn nói “ai cũng có thể tự chơi đàn organ”. Điều quan trọng là khi muốn học điều gì, ta phải tìm hiểu về nguyên lý (quy tắc, định luật) để tùy sở thích (năng khiếu) mà sáng tạo một cách tự tin. Nghĩa là đừng quá “tín ngưỡng” vào thầy dạy hay cần cù lý thuyết, kỹ thuật suông…mà hãy dựa vào nhu cầu tự nhiên và nhận thức của chính mình.

   Con đường âm nhạc rất thênh thang (nghệ thuật mà) và thường mỗi người có con đường “thú vị” riêng. Tuy là thênh thang nhưng học vấn của âm nhạc thật ra rất đơn giản vì người ta tìm ra định luật căn bản và quy ước chung khi sáng tác cho nhạc đại chúng.

   Nếu muốn chơi với một tinh thần văn nghệ nhân gian, bạn có thể bỏ qua sự cầu kỳ học thuật và từ ngữ ký hiệu phức tạp trong cách trình bày nhạc lý. (Nếu học ở các trường lớp chuyên dạy nghệ thuật, bạn có thể có bằng trung cấp chuyên nghiệp, cử nhân, thạc sĩ. Nhưng muốn thành họa sĩ, nhạc sĩ, văn sĩ, nghệ sĩ lại là câu chuyện khác!)

   Học chơi đàn piano hay guitar bước ban đầu bạn cần phải có bạn bè hay thầy dạy hướng dẫn (sẽ nhanh hơn). Nhưng đó mới chỉ là kỹ thuật sử dụng nhạc cụ. Còn với đàn organ hiện đại ngày nay, bạn đã có đủ điều kiện đơn giản hóa dụng cụ tích hợp âm nhạc hơn. Chỉ có điều cái gì “hiện đại” cũng cần tìm hiểu các thuật ngữ (tiếng Anh) để khi gặp cây đàn “lạ” bạn có thể biết cách sử dụng dễ dàng.

 

    * Phương Pháp Học Chơi Nhạc Trên Đàn Organ

   Ở đây, tôi sẽ đưa ra 2 nguyên lý đơn giản để học chơi nhạc trên bàn phím organ (piano):

   1. Cấu tạo đàn Organ (Quy tắc nốt nhạc):

Đàn organ có hình thức cấu tạo bàn phím như piano. Thường là khoảng 61 phím nhạc, được chia thành 5 “quãng 8” (nhóm phím) có chu kỳ lặp lại của nốt nhạc nhưng khác âm (cao, thấp).

   Bạn chỉ cần biết một “quãng” là biết hết cả cần đàn: Một quãng có 12 nốt nhạc, trong đó có 7 nốt nhạc chính màu trắng và 5 nốt phụ màu đen (tùy theo gọi tên thăng (#) hay giáng (b) khi so sánh nốt nằm trước hay sau tên gọi nốt trắng).

Khi chơi, bạn chỉ nhìn lướt phân biệt nhóm phím màu đen (nhóm 2 và nhóm 3) là biết các nốt nhạc của các phím trắng trên tất cả phím đàn mà không cần ghi nhớ hay học thuộc lòng.

   Bạn thấy quá đơn giản phải không? Âm nhạc chỉ có 7 âm thanh cách nhau một cung (5 nốt phụ cách nhau nửa cung) lên cao xuống thấp theo một chu kỳ không thay đổi (định luật). Giọng hát người thường nằm ở quãng thứ 3 trên phím đàn. Thực tế bắt đầu từ (phát âm theo tiếng Việt hóa): Mì phà sòn là sì, đồ rề mi pha son la sí, đố ré mí... (tiêu chuẩn lên dây của đàn guitar). Còn 2 quãng trước dùng để sử dụng âm bass (trầm) cho bàn tay trái đệm nhạc (accord), tay phải gõ nốt nhạc (solo). Thực tế bạn chỉ cần đọc phát âm lại vài lần là đã thuộc các nốt nhạc rồi.

 

   Những mẫu tự A, B, C, D, E, F, G (la, si, đô, rê, mi, fa, sol) thường ghi cho ký hiệu hợp âm , ví dụ:

                             Am (Thứ), A (Trưởng), A7 (Sếch/Seventh).

 

  2. Cách Sử dụng hợp âm (Công thức):

   Biết nốt nhạc là dùng để solo (xướng giọng âm thanh). Còn muốn đệm hát bạn phải sử dụng hợp âm. Người ta tìm ra 3 công thức căn bản của 3 loại hợp âm: Trưởng, Thứ và Sếch (đọc theo tiếng Việt).

  Với dụng cụ nhạc bằng bàn phím, chúng ta cũng không cần nhớ hết công thức chi cho rườm rà. Từ bàn phím bấm, các nốt hợp âm đã nói lên “công thức” một cách đơn giản mà không cần phải tính toán. Thường có 3 nốt nhạc cho ra một hợp âm Trưởng hoặc Thứ, nếu thêm một nốt thứ 4 sẽ tạo ra hợp âm Sếch. Ký hiệu cũng được viết đơn giản, dễ nhớ như: A (La trưởng), Am (La thứ), A7 (La sếch). Từ đó, nếu muốn ta sẽ suy ra có bao nhiêu hợp âm.

   Ví dụ theo công thức bằng cung cho một tone. Ở đây, N = nốt chủ hợp âm:

Trưởng: N + 1.5 cung + 1.5 cung

Thứ: N + 1 cung + 2 cung

Sếch: N + 1.5 cung + 1.5 cung + 1.5 cung

   Ví dụ: cách cấu tạo các tone Do trưởng (bản nhạc không có thăng#, giángb:

                      C . .F G7 -  Am . .Dm E7

   ( với cách cố định trên bàn phím, khi di chuyển sẽ cho ra các hợp âm theo ý muốn)

 

3- Âm giai cấu tạo một bài hát:

   Trong phần I ta nói về nốt nhạc và cấu tạo hợp âm trên đàn Ogan

   Nốt nhạc mới chỉ là cung bậc âm thanh. Hợp âm (tone, gam) thì cho ta cảm xúc và sắc màu âm nhạc...

 Ví dụ, bạn có thể trừu tượng về sự cảm nhận, ý nghĩa của âm thanh…

   - Tone Trưởng thường dành cho âm hưởng mạnh mẻ, vui tươi…

   - Tone Thứ có vẻ trầm mặc, buồn…

   - Tone Sếch pha lẫn buồn vui và xót xa…

   Khi chúng ta biết dịnh luật nốt nhạc và công thức hợp âm…thì phải biết thêm âm giai cấu tạo một bài hát mới đệm nhạc được. Và, có thể gọi đó là qui tắc (và cũng là quy ước sáng tác). Các hợp âm là dùng đệm (hòa âm) để diễn tả cảm xúc cho một bài nhạc.

  

   Theo nguyên lý một bài hát (ca khúc) chỉ có 2 âm hưởng trưởng và thứ làm tone chính. Thường,  sự cấu tạo không quá 6 hợp âm. Đôi khi, chỉ cần 2, 3 hợp âm cũng đủ làm nền cho một bài hát tự sự rồi.

   Và, người ta tìm ra định lý tuần tự vị tri các hợp âm sau:

    1 . . 4 và 5 _ 6 . .9 và 10 (có thể lấy 10 ngón tay để suy luận vòng lặp)

 Ví dụ ta có bài hát viết cho tone chính bằng C (Đo Trưởng):

    C . . F     G7    _    Am . .   Dm       E7

  (Đo) (Fa)(Sol7) – (La thứ) (Rê thứ) (Mi7)

   Theo công thức trên ta có thể dạo nhạc Trưởng hay thứ cho một bài hát nào đó

 

   * Hãy chú ý

  + Từ công thức trên, ta có thể tính “âm giai” cho những tone chính khác.

  + Giữa lý thuyết và dụng cụ âm nhạc không phải khi nào cũng thuận lợi các thế bấm? Vì vậy, có thể sử “quãng âm thanh” bất kỳ miễn sao vẫn đúng với quy tắc của nốt nhạc như một sự sáng tạo (ví dụ như đồ, đô, đố…)

 + Có lúc tùy theo thực tế vài trường hợp có thể chơi “lướt”. hoặc dùng hợp âm tương đương (Trưởng và sếch) thay thế cho nhau.

 + Có một “bí quyết” chơi đàn Organ:

   Với đàn guitar nhiều người lựa chon capo để tăng, giảm hợp âm? Thì đàn Organ có “Key” tăng giảm hợp âm…

   Họ chỉ tập chơi âm giai Do trưởng (C) thành thạo (trong đó có La thứ). Khi cần có thể điều chuyển “Key” là thay tone mà không cần thay đổi cách chơi bàn phím. Nếu như vậy? bạn có thể làm chủ một đêm văn nghệ được rồi.

  Thật ra, những ca khúc (Việt Nam) thường viết không quá cầu kỳ về âm nhạc, nên sử dụng hợp âm không nhất thiết phải quá căng thẳng với “nhạc lý bác học”. Với lại cái gì thuộc “nghệ thuật” cũng có thể sáng tạo, miễn là không bị chõi âm thanh đến mức hụt hẫng là được (cười)

   

   Làm nhạc công, không phải bài nào cũng thuộc nhạc? Và, cũng rất nhiều người hát sai nốt, rớt nhịp. Thật ra, điều này cũng thỉnh thoảng xảy ra với cả những ca sĩ chuyên nghiệp khi họ chưa thử “ráp nhạc” hoặc luyện tập không kỹ càng. Vì vậy, muốn chơi nhạc cũng phải tập tính nghệ sĩ xuê xoa (cười). Tôi nói những điều này để các bạn yên tâm, mạnh dạn chấp nhận những sai xót có thể xảy ra (Tôi thấy Khánh Ly hát nhạc Trịnh đôi khi đâu đúng với ký âm bản nhạc(?) Nhưng lại phù hợp với chất giọng nên nghe rất hay)…

   Con đường âm nhạc bạn đi gần hay xa? Không quan trọng…miễn là bạn chú ý tạo ra âm thanh có hồn nhạc là OK. Chúc vui vẻ, tạm biệt…

 

 P/s:

   - Về cảm âm: Thường, nghe âm (giọng) bạn đoán tìm hợp âm trưởng hay thứ. Nếu nhìn bản nhạc, bạn sẽ xem nốt chấm dứt cuối cùng (có phụ thuộc dòng nhạc có #, b nữa).

   - Những người tự tập hát hay đang tập các dụng cụ âm nhạc khác? Thì nên sắm cho mình một đàn Organ để làm quen tiết điệu để tập (đàn, hát) chính xác về nhịp, phách (Vì tôi thấy nhiều người chơi đàn lâu năm(?)vẫn không thể ráp nhạc được)