Cồng Chiêng Tây Nguyên

 

Cồng chiêng Tây Nguyên

(Câu chuyện bạn bè…)

 

    Qua mùa lễ hội cồng chiêng (Festival 2026) ở Gia Lai. Tôi cũng có vài câu chuyện của riêng mình.

   Dù biết chơi khá nhiều thể loại âm nhạc, nhưng tôi vẫn luôn xúc động mỗi khi nghe âm nhạc cồng chiêng. Có lẽ, không chỉ là kỷ niệm…mà còn mang ý nghĩa hồn nhiên trong đời sống, văn hóa huyền thoại của người tây nguyên.

 

   Dòng đời run rủi (cười) tôi sống chung gần 3 năm với người Jrai, Bana…Sau này, với nghề qui hoạch tôi gần như rong ruổi nhiều năm trên mảnh đất đại ngàn này! Tuy có nhiều sắc tộc khác nhau, nhưng phần lớn dân số vẫn là cộng đồng Jrai, Bana (Gia lai) và Ê Đê, M'nông (DakLak).

 

   Gia Lai và Đắk Lắk đều thuộc “Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên” (được chính thức UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại (2008). Nhưng, hồ sơ văn hóa cồng chiêng mang tính chất một "Không gian văn hóa" toàn vẹn gắn liền với đời sống tín ngưỡng, cộng đồng bản địa.

   Tuy nhiên, chúng ta vẫn biết nhạc cụ cồng chiêng và các loại hình nghệ thuật gõ bằng đồng tương tự cũng có ở các nước khác ở châu Á (như Campuchia, Lào, Malaysia, Indonesia, Thái Lan). Vì vậy, bài viết này chỉ nói trong phạm vi hiểu biết nhỏ hẹp…

 

   Tất cả đều có nền âm nhạc tiết tấu khá tương đồng, nhưng mang sắc thái và biểu cảm đặc thù riêng cho mỗi tập quán cộng đồng Bana, Ê Đê, M'nông…

   Có lẽ, do sống với người Jrai nhiều hơn nên tôi có chút “si mê” để thấu hiểu về âm nhạc của họ hơn. Người Jrai có lối chơi cồng chiêng khá đa dạng và độc lập, có sáng tạo kỹ thuật ngắt âm (bằng ngón tay). Gồm có bốn loại hình nghệ thuật âm nhạc trừu tượng:

   + Bộ chiêng Aráp: Dùng trong lễ Pơ thi (lễ bỏ mả), mang âm điệu buồn, sâu lắng…

   + Bộ chiêng M'Nhum: Dùng trong các lễ hội vui chung.

   + Bộ chiêng J'Rum: Dùng trong lễ xoay cột, đâm trâu.

   + Bộ chiêng Vang: Dùng trong lễ M'Pú. (cầu mong sức khỏe cho người lớn tuổi)

 

  Vì vậy, trong lễ hội “giao lưu” khó có thời giân để thể hiện đầy đủ âm nhạc chiêng cồng một cách rõ nét, độc đáo (bản sắc). Và, cũng không phải khi nào cũng tập trung được nghệ nhân (nghệ sĩ) có kinh nghiệm tạo dựng kỹ thuật dàn âm nhạc cộng đồng (nhiều người cùng chơi).

   Năm nay, (6-8/11/2026) tổ chức có vẻ hoành tráng hơn, nhưng không có nghĩa hay hơn các mùa lễ hội trước…

   Tất nhiên, khi tổ chức một lễ hội lớn thì khó tránh được khiếm khuyết, thậm chí bị “lạc đề” ngoài mong muốn! Vì vậy, khi viết kịch bản, đạo diễn sân khấu lớn rất cần hội đủ nhiều yếu tố kiến thức chuyên môn. Hình thức tổ chức có thể hiện đại hóa. Nhưng, “lễ hội cồng chiêng” phải có đặc tính âm nhạc bản địa, thì mới có ý nghĩa, giá trị thực.

   

   Trong các giai điệu cồng chiêng? Riêng tôi, có thể ngủ bình yên với âm thanh dìu dặt ARăp (Pơ thi), bởi tiếng vọng trầm mặc xa xăm, băng qua mọi ngõ ngách đêm sâu của núi rừng. Và, cũng thường bị mê hoặc khi nhìn sơn nữ nhảy múa (xoang) dưới ánh trăng khuya, một ảo ảnh nhip nhàng đến mức hoang sơ…

   Với nhạc cụ hiện đại? Thang âm thường phù hợp với đàn guitar (thùng) nhiều hơn. Cũng có nghĩa dù mang nhiếu sắc thái trầm bỗng, thanh sắc... nhưng phải giản dị gần gũi, hơn là kiểu cách Rock-Rap mạnh bạo, xa lạ. Thường, các nhạc công sử dụng ton chính Rê trưởng (D) kết hợp A7; hay Đô trưởng (C) kết hợp G7…để kể chuyện tâm tình hay vui chơi lễ hội cùng cung bậc đó!

 

   Ngày nay, văn hóa người Thượng & Kinh đã “giao thoa” khá nhiều! Tuy nhiên, nhiều tác giả (nhạc sĩ) viết về tây nguyên vẫn "cưỡi voi" tham quan du lịch! Có thể đồng điệu cũng khó mà đồng âm(?) Đương nhiên, ai cũng có quyền tưởng tượng, nếu bị “lạc hồn” gõ trống bập bùng như Ngọn Lửa Cao Nguyên, hay mơ hồ lửng lơ với Đôi Mắt Pleiku cũng được (cười)! Tuy vậy, phải cẩn thận...âm nhạc vẫn luôn có bản chất tự sự và sự thật tâm hồn riêng của nó!?

Chuyện ma quỷ (Halloween)..

 

Chuyện ma quỷ

    Ngày hôm qua (31/10) là ngày “lễ” hội Halloween…

   Qua các hình thái lễ hội…ta có thể biết về mục đích, ý nghĩa: Tính nhân văn (tưởng nhớ người đã khuất) hay hình thức vui chơi gắn kết cộng đồng, hoặc thể hiện giáo dục trẻ em bằng những niềm tin thân thiện “cho kẹo hay bị ghẹo” (trẻ em hóa trang đi gõ cửa từng nhà xin kẹo).

   Từ văn hóa lễ hội, chúng ta có thể nhận diện ra những quan niệm (nhận thức) khác biệt về “cõi âm” (thế giới ma quỷ). Và…bạn có tin ma quỷ là chuyện có thật?

 

   Chẳng ai dám phê phán, cải hóa lòng tin của người khác? Nhưng, sự thật thì các tôn giáo nguyên bản như: Thiên Chúa, Đạo Phật và cả Hồi giáo đều không rao giảng có ma quỷ đang lang thang rong chơi ở trần gian. Họ chỉ đưa niềm tin vào thiên đàng hay địa ngục (đạo Phật gọi là thế giới cực lạc hay cõi luân hồi)…

   Sở dĩ, có vài nước châu Á tin vào chuyện ma quỷ là do ảnh hưởng văn hóa, tập quán truyền thống nhân gian lâu đời ở Trung Hoa xưa! Vì vậy, “hồn ma báo oán” cũng ảnh hưởng đến tâm lý con người, để rồi người ta tin rằng cúng lễ vật (sự hối lộ) là được “giải oán”(!). Ngay cả Đạo Phật ở Trung Quóc cũng dã bị các giáo phái "pha trộn" thành tam giáo đồng nguyên (Phật -Lão, Nho, Đạo). Pháp môn “Tịnh Độ” cũng do bắt nguồn từ ảo tưởng "cầu xin" đó…(Có lẽ, nên phân biệt thuần túy tôn giáo và loại "giáo lý" tôn giáo làm kinh tế, chính trị ")

  Tâm linh là điều có thật, khi đựa vào cảm xúc tâm thức và niềm tin đạo đức. Nhưng, nếu ai đó vẫn tin rằng: Sự hiện diện ma quỷ là điều có thật? Thường, là do cá tính nhút nhát, tâm thần tự kỷ ám thị (phụ thuộc vào điều kiện sinh học, hoàn cảnh sống và tuổi  tác, giới tính nữa). Hoặc, thường bị “quán tính” môi trường giáo dục thiếu suy luận phản biện, nô lệ lòng tin và sợ hãi khuất phục quyền lực…

   Từ lâu, con người đã cố gắng nghiên cứu, chứng minh ma quỷ…nhưng đều vô nghĩa (chỉ có người giống ma)! Lịch sử thế giới cũng không ghi chép trường hợp nào “ma giết người”! Nghĩa là tin có ma hay không, nó chẳng liên quan đến cuộc sống của ai cả(?)

    Vì vậy, thay vì sợ ma bạn hãy thử “nhát ma” xem sao (cười)!

Thu Sang Ngang

 

Mùa thu đã ra đi

Mùa thu gió heo may

Nhìn theo bóng Thu đi

Trên tay cầm chiếc lá

chân bước cuốn bụi đường

Xiêm áo bay tình trần

Sầu thương trôi mênh mang

Ngày thu bước sang ngang

Mùa đông đến đơn côi

Bơ vơ màu lá úa

Trên lối xưa thu về

Nghe hắt hiu câu thề

Người đưa lá thay mùa

Thu xưa thu sẽ về

Chơi vơi từng chiếc lá

Hẹn hò như gió mây 

Tình gầy rồi cũng phai

Cùng vo tròn lời hứa

Ném lọt vào cơn mê

Chiều nay nắng thu sang

Chờ nhau bến cô liêu

Bâng khuâng tìm chiếc lá

Sao mắt thu hay buồn

Sao vấn vương tâm hồn

Tình đi gió mây ngàn  

Thời gian Không Trở Lại

 

Thời gian không trở lại

Thời gian như gió mây

Bay qua đời mình,

Dòng đời xuôi mãi trôi

Phiêu lưu ngày tháng     

Như cánh chim cuối trời

Qua cơn mê kiếp người

Trong nắng mưa âm thầm phai dấu     

  

Tình yêu như giấc mơ

Xa xưa lời nguyền

Người tình phiêu lãng du

Tương tư mùa nhớ 

Nghe hắt hiu não nề

Chân hoang liêu ước thề 

Đêm nhớ nhung bước ai đi về    

 

Tâm hồn người một ngày phai nắng

Gió muôn chiều cuốn lá vàng rơi

Không bến bờ thời gian đi mãi

Vẫn yêu hoài dù đã qua đời (dù đã xa người).

Câu Chuyện Y Học

 

Câu Chuyện Y Học

(Chuyện đời & xã hội…)

 

   Thành thật mà nói, y học là đề tài tôi ít quan tâm tìm hiểu…khi còn trẻ!

   Nhưng giờ đây, khi tuổi già bóng xế lưng còng xấu xí, gối mỏi (hết rong chơi), mắt mờ (thấy ai cũng đẹp) mới thấy mình bị thiệt thòi (cười)!

   Khi không tiếp cận được thông tin kiến thức khoa học y tế. Chúng ta sẽ bị lúng túng trong một mớ hỗn độn với các thông tin đối lập về cách phòng bệnh và chữa bệnh…

    Nên, hãy thử cố gắng trở về tìm hiểu lịch sử? Lịch sử y học đã có từ thời cổ đại, trung đại, cận đại cho đến ngày nay:

    - Thời cổ đại người ta chữa bệnh bằng tâm linh.

   - Thời trung đại (Ai Cập Trung Hoa, Ấn độ…) người ta chữa bệnh bằng thực vật, động vật theo cân bằng âm dương, lý thuyết thái cực kinh mạch, huyệt đạo...Nhưng hầu hết là dựa học thuyết, triết lý suy luận (tiên đề), chưa đầy đủ kiểm chứng hệ quả lâu dài.

   -Thời cận đại (thời phục hưng, thế kỷ 15 ) phát triển thêm giải phẩu học, thực nghiệm chữa bệnh thể chất lâm sàng.

  - Ngày nay, y học dựa trên khoa học thực nghiệm nhờ phát minh thiết bị máy móc và chứng thực dữ liệu thời gian để xác định nguyên lý phòng bệnh và chữa bệnh. Phát triển y học thực nghiệm là nhờ kính hiển vi (khoa học vi sinh), tia laser (giải phẩu vi mô) đã giải quyết nhiều dịch bệnh trên toàn cầu và những chứng bệnh cấp nguy hiểm.

   Thât ra, so với các nước Á châu …người dân chúng ta tiếp cận và chữa trị với y học (Tây y) từ hơn 100 năm trước. Những tên tuổi nổi tiếng thế giới như: Nhà khoa học- Bác sĩ Alexandre Yersin (người sáng lập Viện Pasteur Nha Trang). Trường Đại học Y Hà Nội (thành lập năm 1902),,,và đã có những giáo sư-bác sĩ tên tuổi lớn người Việt như: Hồ Đắc Di, Tôn Thất Tùng, Phạm Ngọc Thạch, Đặng Văn Ngữ…

   Nhưng, sau đó chiến tranh và nghèo đói…khiến nền y học hiện đại bị đứt quãng(!) Có thể, vì không có bác sĩ chuyện khoa, thiếu thốn thiết bị y tế, thuốc thang...nên những quan niệm chữa bệnh “thời xa xưa” đành quay trở lại (có bệnh vái tứ phương). 

   Và, dù muốn hay không? Chúng ta bị kẹt “thói quen văn hoa” giữa hai nền văn minh quá khứ và hiện đại. Nhưng, Truyền thống thường là những “tin đồn”, hiện đại thì điều kiện thiết bị, sự vấn đáp không dễ dàng sớm chiều tiếp cận với thuật ngữ y học (Chữ Anh tiếng Latin).

   May thay, nhờ hội nhập toàn cầu và công nghệ thông tin: Chúng ta đã có thể update (cập nhật) những diễn biến và thay đổi “quan niệm” (phát hiện) mới từ y học:

  + Y học ngày nay thay đổi (tiến bộ) khá nhiều. Trong y học hiện đại không phân biệt “Đông y-Tây y” (giá trị thật đều qua thực nghiệm). Các liệu trình sinh hóa đều dựa theo xét nghiệm từng người bệnh: Gene di truyền, thể trạng (giới tính, tuổi tác, sắc tộc, chiều cao, cân nặng)…mà kê đơn thuốc khác nhau (dẫu cùng một chứng bệnh). Nên, tốt nhất là hãy gặp bác sĩ chuyên khoa theo dõi để điều trị.

   Có nghĩa, những thông tin rao bán “thuốc chữa bệnh”, “thực phẩm chức năng” trên thi trường phần lớn là chiêu trò lừa đảo, bịp bợm(!) Người ta chỉ uống thuốc khi có bệnh, (thừa “thuốc” đôi khi còn nguy hiểm hơn là không uống thuốc).

   Đừng nghe “quảng cáo” tùy tiện những gì có liên quan đến sức khỏe hay “tin đồn” về các loại thần dược…Và, cũng đừng nghe lời nói (đưa tin) không thể kiểm chứng của các “thầy lang” cứu nhân, độ thế! Vì, sự vô thức đó thường làm hại sức khỏe, tiền bac của người khác!

 

   + Trong y tế cộng đồng, ngành y học ưu tiên cho phòng bệnh hơn chữa bệnh…

   Trong phòng bệnh? Y học đè cao sự vận động điều độ và ăn uống đa dạng! Chỉ cách đây 10 năm, thông tin khoa học dinh đưỡng (ở Mỹ) đã đảo ngược những quan niệm thực phẩm “có lợi” cho sức khỏe trước đó (ăn nhiều tinh bột, thực vật và kiêng khem thịt mỡ động vật) đã khiến dân Mỹ bị mắc bệnh béo phì (gây nhiều biến chứng) kéo dài mấy thế hệ! Nay, họ thay đổi sang sử dụng thịt mỡ động vật nhiều hơn, nên bệnh lý gần như được khắc phục và thay đổi…

   Lý do, là vì dư thừa lượng đường trong có thể hóa nhiễm mỡ! Ngoài dầu Oliu (thực vật) được xem là tốt nhât, thì mỡ động vật vẫn tốt hơn nhiều so các loại dầu thực vật khác. Trong đó, dầu bắp rất nguy hiểm cho cơ thể con người, nên người ta chuyển sang (etanol) pha trộn cho động cơ đốt trong. Chắc chắn là không tốt bằng các loại xăng…nhưng, sẽ giảm áp lực nhu cầu cao từ nhiên liệu hóa thạch. Sự thật, dầu thực vật chỉ sử dụng cho sản xuất công nghiệp, hơn là dùng cho thực phẩm.

   Loài người mới chuyển qua đời sống canh nông (thực phẩm ngũ cốc) mới khoảng 11 ngàn năm. Trong khi trước đó (nguồn gốc) thời đồ đá con người phần lớn chỉ có ăn thịt mỡ động vật. Tuy vậy, khi sử dụng thực phẩm quá mức cực đoan (ăn chay hay ăn mặn) đều không tốt. Y học dinh dưỡng cũng khuyến cáo những người thích ăn chay trường cũng nên biết lựa chọn đủ protein & vitamin B12 để giảm bệnh sa sút cơ bắp và não bộ.

 

   Với khoa học tân tiến, hy vọng y học sẽ giải mã và chữa được nhiều chứng bênh nan y, tăng cường tuổi thọ trong tương lai?

   Nhưng chắc…là y học sẽ rất khó chữa lành các loại bệnh: Thất tình (cho người trẻ), bảo thủ (ở người già) và bệnh quyền lực, máu nhiễm nặng tiền bạc (cười)!

 

Thuật Toán Mạng Xã Hội

 

Giấc Mộng Chiến Tranh & Hòa Bình

 

Giấc mộng chiến tranh & Hòa Bình

 

   

   Đời người sẽ trôi qua, nhưng dòng lịch sử khó quên lãng...

  Chiến tranh và hòa bình đã trở thành vận mệnh xuyên suốt lịch sử nhân loại! Dù biện luận thế nào đi nữa, thì quá khứ (hay hiện tại) chẳng ai dám tự hào về bản chất của chiến tranh.

   Thông tin thế giới đa cực ngày nay không còn gì khó hiểu:

   Các cuộc chiến tranh xảy ra? Thường, do những thế lực độc tài chính tri, những gã “lãnh tụ” háo danh vĩ đại...Họ thường nuôi “giấc mộng chiến tranh” bằng sức mạnh quân sự: Vũ khí, nhân lực và chiến tranh tâm lý để nói về chiến thắng trong mọi cuộc chiến (chủ nghĩa bách chiến, bách thắng).

 

    Vì thế! Chiến tranh vẫn tồn tại, nhưng thực tế đang lật qua một trang sử khác:

   Những học thuyết chủ nghĩa cực đoan và yếu tố sức mạnh quân sự…Nay, không còn quyết định trong cuộc chiến ở thế kỷ 21 nữa! Ngay cả “vũ khí chiến lược” (hạt nhân) cũng chỉ là thứ yếu (răn đe), trừ khi muốn tự sát...

    Khi bước vào thế kỷ giao thương kinh tế? Đồng tiền (dollar) đã chi phối và thống trị tài chính thế giới! Nhất là sau một thời gian xu thế "bị” mở cửa  hội nhập kinh tế đa phương. Các quốc gia đã bắt đầu lệ thuộc vào thương mãi, tài chính, nhu cầu năng lượng công nghiệp và công nghệ thiết yếu đời sống. Và, nếu có đệ tam thế chiến? cuộc chiến sẽ bao gồm cả “chiến tranh kinh tế” (kinh tế tài chính và khoa học công nghệ).

 

    Có thể “đệ tam thế chiến” đã và đang diễn ra?

   +Mặt trận thứ nhất:

   Nếu đệ tam thế chiến…là khi quân Nga mở “chiến dịch quân sự” với thế thượng phong (24/02/2022) tấn công vào Ukraine bằng sức mạnh quân sự. Nhưng cách thức, chiến thuật chinh chiến vẫn như xưa cũ (phô trương vũ khí và hy sinh nhân mạng).

   Có lẽ, mục đích tạo chiến tranh của Hitler và Putin chẳng khác gì nhau(?) Người ta nghi ngờ: Họ đều có tâm lý sợ bị cô lập, mang ý chí tham vọng cá nhân và ảo tưởng háo danh cường quốc(!).

   Nhưng, chỉ sau 2 năm với cuộc chiến này (Nga &Ukraine). Người ta đã nhận ra lịch sử quá khứ dường như đang lặp lại: Nếu Hitler không hiểu thế trận vệ quốc lâu dài bởi thế “chiến tranh nhân dân” của người Nga, hoặc người Nhật mới vừa nhận ra Mỹ là gã “khổng lồ” thi đã muộn. Cũng vậy, người Nga đã cai trị hơn 230 năm mà Putin vẫn chưa hiểu gì vè lịch sử người Ukraine? (Có 3 dân tộc luôn kiên cường đấu tranh cho tự do của họ: Do Thái, Ukraine và người Kurd).

 

  +Mặt trận thứ 2:

   Cuộc chiến thư 2 tại trung Đông khi Hamas lén lút tấn công vào Istael và bắt cóc thường dân (7/10/2023). Khiến người Do Thái có cơ hội mở rộng cuộc chiến không khoan nhượng. Tiếp đó, khi đắc cử (6/11/2024) tổng thống Trump dã đồng hành tạo thế chiến triệt hạ, bao vậy địa chính trị cả Syria, Venezuela, Cuba (đồng minh với Nga, Iran và Trung Quốc).

  Tuy cuộc chiến dựa trên danh nghĩa ”ngăn chặn  nguy hiểm sở hữu vũ khí hạt nhân của chế độ thần quyền Iran”. Nhưng, mục đích không chỉ phá hủy vây cánh của Iran, mà còn chặn nguồn viện trợ quân sự Moscow, giảm bớt áp lực cho Kyiv đang vệ quốc chống đỡ quân Nga (Triều Tiên tham gia thực chiến cho ta thấy rõ quy mô và hệ thống chiến tranh).

   Có vẻ như cuộc chiến thần quyền & thế tục (Iran và Mỹ) không ngang sức, ngang tài? Tư duy khoa học nay đã phát triển ở cấp độ mới, ngay cả các vị "thần titan" gần như không có đất dụng võ. Vũ khí thương mãi và áp lực tài chính cũng đủ hóa giải các phép thuật tiên tri. Có lẽ, thế giới dần phụ thuộc về tương lai hơn là thiên đường.

 

  + Mặt trận thứ 3

   Sự đối đầu âm thầm giữa Mỹ và Trung Quốc đã có từ lâu. Nhưng, có vẻ như chiến tranh ở mặt trận kinh tế hơn là về quân sự. Mặc dù, cũng là phe đồng minh với Nga và Iran…nhưng binh pháp giảo hoạt của Trung Quốc kiểu như “tầm ăn dâu” chứ không cuồng vội như Nga, hoặc ảo tưởng sức mạnh tập hợp thần quyền của Iran.

   Mục đích quân sự (nếu có) chỉ là tấn công thu phục Đài Loan.  Nhưng, đó lại chạm vào “lằn ranh đỏ” địa chính trị của cả Nhật và Mỹ. Người Đài Loan cũng rất quyết tâm bảo vệ quyền tự do của mình. Do đó, Trung Quốc hiện cũng đang lâm vào thế “tiến thối lưỡng nan”. Có lẽ, Si Jinping (Tập Cận Bình) cũng nhận ra thế lực quân sự chưa mạnh, đồng minh chưa đủ tin tưởng, dân sinh kinh tế bấp bênh, thiên tai nhân họa…  

 

 + Mặt trận thứ 4:

   Rất nhiều nguồn tin dự báo. Nhưng điều này rất khó xảy ra chiến tranh giữa Liên Minh Châu Âu (NATO) và Liên Bang Nga...

   Vì, Putin không ngu ngơ đến mức đánh mất số phận đến vậy(!) Qua 4 năm chiến với Ukraine, khả năng quân sự (vũ khí, chiến thuật) chẳng có gì ngoài "tấm khiên  hạt nhân"? Nếu có, chỉ là thao túng chút "vùng xám" chưa gây phản ứng mạnh của NATO. Vì vậy, dự đoán thông tin của EU hay lời "hăm dọa" từ Nga chỉ có mục đích rung chuông chính trị, chẳng qua là: Dự phòng thế chiến cho bên này, và khuyến khích "danh dự" cho bên kia...Những lời "đao to búa lớn" thường che đậy những điểm yếu kém? Thật ra, nước Nga có thể vẫn là cường quốc khu vực, nếu biết cách khiêm nhường hơn.

   Nhưng, thật là khó đoán! Ngay cùng một dân tộc (Hàn Quốc và Triều Tiên) cũng chỉ vì cái chủ nghĩa quyền lực (chính trị cá nhân) mà gây biết bao tương tàn.

   Mục đích chiến tranh của những đối thủ?

   Chúng ta có thể là người chẳng có lý tưởng gì về chính trị? Nên không cần hiểu lắm về mục đích “chiến thắng” của họ! Nhưng, cũng thấy rõ ý đồ và vị thế chiến lược: Người Nga muốn áp đặt nền chính trị đô hộ để khai thác, kiểm soát đất đai tài nguyên, Người Mỹ muốn mở rộng và bảo hộ các thể chế dân chủ ra thế giới. Người Trung Quốc cũng nuôi bá quyền “giấc mộng Trung Hoa” …

  Câu chuyện “nghìn lẽ một đêm” xứ Ba Tư (Iran) vẫn sẽ tồn tại ký ức, và game Ankara (Thổ Nhĩ Kỳ) vẫn còn đó dang dở(?) Thật ra, chiến tranh vẫn xảy ra trong các nước Hồi giáo vì đố kỵ phe phái (như Pakistan & Afghanistan đang diễn ra), hay các nước cùng phe chủ nghĩa “cộng sản” đã từng chiến tranh xung đột quyền lực (giữa Mascow & Bắc Kinh). Tất cả là do điểm yếu của thói quen tư tưởng cực đoan.

 

    Dự đoán tương lai nào cho thế giới mới?

   Khi xã hội con người còn cần buôn bán giao thương và vẫn còn quá phụ thuộc vào khí đốt, dầu mỏ, điện năng…thì cuộc chiến kinh tế đã gần như phân cấp thắng bại, vũ khí hạt nhân có thể là sức mạnh và cũng là tai họa cho những nước đang sở hữu (đối thủ cạnh tranh). Nếu dàn xếp được "giấc mộng hòa bình" thì những xã hội có nền tảng chính trị ưu tiên cho tự do học thuật, dân sinh kinh tế thuận lợi sẽ có khả năng phát triển và tồn tại ổn định lâu dài hơn…

  

  P/s: “Những nghi vấn tranh cãi chính trị xã hội tương lai, sẽ không còn rào cản khi trật tự kinh tế thế giới được định hình minh bạch.. Hiện nay, Hoa Kỳ gần như đứng đầu trong mọi lĩnh vực phát triển cao. Họ không chỉ đứng đầu quân sự lẫn kinh tế với nền chính trị khá ổn định (hiến pháp căn bản). và Trump đã có cơ hội thể hiện tài năng của mình...

   Dù thay đổi nhân sự, đảng phái qua những cuộc bầu cử, nhưng người Mỹ vẫn luôn thống nhất một hệ thống chiến lược lâu dài, không hề cản trở sự phát triển chính trị xu thế thời đại mới(?)”

Ngôn Ngữ Tiếng Anh...

 

Ngôn ngữ tiếng Anh

( Chuyện đời thường...)

 

  Thời còn đi học (hơn 60 năm trước) môn sinh ngữ Ạnh và Pháp (1 &2) đã là điều bắt buộc, nếu muốn thi tú tài toàn phần (tốt nghiệp phổ thông). Và sự thật, tiếng Anh nay đã trở thành ngôn ngữ phổ thông quốc tế…

 

   Tiếng Anh không chỉ nằm trong giáo trình chuyên môn học thuật! Anh ngữ còn đặt tên cho những công trình dân sinh kinh tế, thương mãi hoành tráng...mà còn lang thang với các bảng hiệu buôn bán trên đường phố (cười). Chưa hết đâu: Nó còn gắn mác (made in) trên dụng cụ văn phòng sang chảnh, đến các thiết bị sử dụng trong gia đình từ phòng khách đến nhà bếp, và len lõi trong túi quần mỗi người (điện thoại di động).

 

   Thực tế, không phải ai cũng hiểu rõ hay sử dụng chúng thành thạo, dù đã cố gắng dịch nghĩa hoặc phiên âm ra tiếng Việt. Nghĩa là ngôn ngữ tiếng Anh là một phần "sinh ngữ"quan trọng, nếu bạn muốn làm việc và hội nhập sâu rộng vào đời sống hiện nay. Thậm chí, trong giao tiếp người ta cũng thường sử dụng nhiều ngôn từ đơn giản, xem đó là ngữ vựng chuyên biệt hoặc lịch thiệp, trở thành lẽ đương nhiên trong xu thế ngữ nghĩa văn hóa ứng dụng (!)

 

   Dĩ nhiên, không phải là tiếng mẹ đẻ, nên phát âm (hoặc nghe) chẳng dễ dàng chút nào! Từ vựng, ngữ pháp, văn viết và văn nói “thành ngữ nhân gian” (thực dụng) cũng đôi chỗ khác biệt. Thực tế, ngay cả tiếng Việt (địa phương) chắc gì chúng ta cũng nghe, hiểu được hết ý tứ? Nên cũng chẳng có gì ngần ngại khi muốn tiếp cận ngôn ngữ khác! Tôi cũng đã từng học cả tiếng Anh và Pháp…nhưng đến giờ cũng chẳng nghe và nói được gì nhiều (cười), vì cũng cần có điều kiện (năng khiếu), thói quen giao tiếp. 

 

   Nhưng...điều đó không quan trọng (trừ lĩnh vực chuyên môn, nghề nghiệp), miễn là chúng ta có thể biết cách tra cứu và đọc được tài liệu! Thực vậy, dù muốn hay không? Thì chúng ta phải sống trong luồng gió thời đại, buộc phải hoc tập để làm việc, tiếp xúc với hệ thống phát triển của nền văn minh thế giới.

   Điều rất quan trọng? Nếu bạn không làm quen với ngôn ngữ tiếng Anh, bạn sẽ không thể mở ra tư duy thực tế “bình đẳng” , để bước vào thế giới văn hóa hiện đại.

Số Giàu...

 

Số giàu

(Câu chuyện vận mệnh…)

 

   “Số” giàu…ở đây không nằm trong mười hai con giáp của tử vi bói toán (cười), mà chỉ một vài nước bị ảnh hưởng "thuộc địa văn hóa" Trung Hoa cổ xưa còn tin vào nó...

     Chúng ta sẽ không suy đoán câu chuyện của ai đó! Bởi, sự giàu có của một cá nhân, gia tộc còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố...Hơn nữa, nhân gian có nói ”Ai giàu ba họ, ai khó ba đời…” (để nói qui luật về vận mệnh, triết lý xã hội, số phận con người).

 

  Nhưng, có những đất nước may mắn được hưởng những vùng đất giàu có nhờ điều kiện thiên nhiên ưu đãi, hoặc nhiều trữ lượng tài nguyên có giá trị kinh tế cao. Và hiện nay, theo dữ liệu thì: Nga, Mỹ, Iran, Ả rập xê-út, Canada, Trung Quốc, Brazin, Úc…

 

  Trong đó, đầu tiên phải kể đến Nga, Trung Quốc và Iran…Họ đã có truyền thống lịch sử lâu đời, mà còn sở hữu nhiều vùng đất dất đai rộng lớn. Như một định mệnh lịch sử, tất cả đều có nền chính trj chuyên chế khá tương đồng tập trung quyền lực, dù mang danh nghĩa với những cái tên học thuyết khác nhau…

   Còn nước Mỹ mới lập quốc 250 năm có văn hóa Hợp chủng quốc, có diện tích đứng thứ 3 trên thế giới ( nhỏ hơn 1/2 Nga). Hoa Kỳ chỉ nổi lên như một cường quốc sau đệ nhị thế chiến (mới khoảng 80 năm). Vì là quốc gia thành lập gồm nhiều dân tộc di dân, nên đã kiến tạo thành thể chế dân chủ. Họ hợp tác với Liên Minh Châu Âu (EU) và các đối tác song phương. Trong đó có vài quốc gia, thực thể tương đồng chính trị ở châu Á Thái Bình Dương như: Nhật Bản, Hàn Quốc, Philippines, Thái Lan, Đài Loan…

 

   Nước nào giàu hơn?

   Nếu nói về tài nguyên khai thác xuất khẩu (trữ lượng dầu mỏ, lương thực) thì phải nói đến nước Nga. Còn nói về dân số lao động và hoạt động “vi thương bất phú” Trung Quốc là số 1. Iran cũng có trữ lượng lớn khai thác, xuất khảu dầu mỏ và lợi thế huyết mạch giao thương. Riêng Mỹ quốc có nền kinh tế, quân sự khoa học phát triển mạnh. Đồng dola Mỹ (USD) hầu như có giá trị lưu thông khắp thế giới.

 

   Người dân ở nước nào giàu có hơn?

   Tất nhiên, không phải đất nước nào giàu tài nguyên thì người dân cũng được hưởng lợi, hoặc ở đâu có nhiều tỷ phú là ở đó "suy lộn" dân có nhiều tiền? Nghĩa là không phải sinh ra ở Mỹ là được quyền “ngồi mát ăn bát vàng”, mặc dù đó là vùng đất hứa mưu sinh…Hoặc mức sống người dân Nga (thống kê) so với các nước G7 còn khoảng cách khá xa (phúc lợi xã hội còn thua các nước Tây âu và Bắc âu).

 

   Người dân nước nào được hạnh phúc hơn?

   Hạnh phúc cá nhân là do quan niệm riêng mỗi người? Nhưng “đân giàu nước mạnh” là ước mơ chung của xã hội nhân sinh. Một đất nước còn mang nhiều vết thương chiến tranh, yếu kém về phúc lợi xã hội thì không thể gọi là phát triển, giàu có…

 

   Lịch sử chứng minh:  Có “số giàu”…về tài nguyên hay có vị trí chiến lược chưa hẵn là điều may mắn! Con nhà giàu mà kém học vấn, thiếu cư xử văn minh thường phi nhân tính, dẫn đến tai họa. Một đất nước không có đội ngũ trí thức quản trị và tư duy phát triển khoa học thì không thể có tương lai tốt đẹp...

   Người ta ưu tiên đầu tư cho thế hệ trẻ về sức khỏe, nhân cách và trí thức là vì vậy.

Gió Thời Đại...

 

Gió thời đại

   (Câu chuyện bạn bè…)

 

   Người bình thường (như chúng ta) sẽ không biết chắc lịch trình phát triển khoa học đến đâu? Nhưng, có thể dự đoán tương lai gần, qua những ứng dụng thực tế vào đời sống xã hội.

 

   Trong lịch sử? Có những “luồng gió” gây chiến tranh làm thay đổi triều đại, và cũng có những “cơn gió” thiên tai đem đến hiểm họa, dịch bệnh đảo lộn vận mệnh con người…

   Còn “Gió thời đại”? Là người ta muốn nói đến sự thay đổi xã hội bởi từ phát minh sức mạnh khoa học kỷ thuật. Và, hiện nay có thể nói: Khi bước vào thế kỷ 21 ”cơn lốc” công nghệ AI đã cuốn mọi thứ thông thường “xưa cũ” dần đi váo dĩ vãng…

 

   Về vấn đề lịch sử xã hội? Từ trong những thế kỷ trước, các dân tộc nhỏ bé đều bị phụ thuộc trong vòng bảo hộ, kềm tỏa của những nước lớn (có dân số đông và giàu có tài nguyên). Họ thường bảo thủ chính trị học thuyết chủ nghĩa  quyền lực.

  Nhưng, nay có vẻ như không còn hiệu quả nữa(?) Bởi, cơn bão khoa học công nghệ phát triển thời đại mới đang thổi qua lịch sử toàn cầu…

   - Công nghệ Internet tạo điều kiện thông tin đa chiều…

   - Cơ chế Online thay đổi cách quản lý định chế kinh tế xã hội cũ.

   - Vũ khí chiến tranh hiện đại (AI) sẽ thắng thế mọi học thuyết sức mạnh quân sự lỗi thời.

 

   Sự thay đổi đột ngột sẽ làm biến động xã hội, nhất là những nước chậm phát triển khoa học ( thiếu tự do học thuật, hủ lậu chính trị). Sự trả giá vì chậm tiến bộ sẽ tạo thêm khoảng cách văn minh và giàu nghèo khá xa. Vì vậy, dân chủ hóa chính trị xã hội sẽ là điều tất yếu toàn cầu…

 

   Địa chính trị? Nhìn từ chiến tranh quá khứ: Tranh dành lãnh thổ, áp đặt thần quyền, bảo thủ ý thức hệ và cuộc chiến dầu mỏ (năng lượng)…

   Các học thuyết chiến tranh cũ thường dùng sức mạnh quân sự và chiến tranh tâm lý. Nhưng, nay “chiến tranh bất đối xứng” đã có cơ hội thắng cuộc nhờ khoa học công nghệ ra đời. Sự ỷ lại sức mạnh dân số hay nhờ giàu có tài nguyên? Nay, cũng có thể trở thành điểm yếu khi quá phụ thuộc vào nó (chiến tranh kinh tế).

 

   Với dân sinh kinh tế? Điều lo ngại, là với những xã hội thiếu nhân lực trình độ cao, sẽ không còn giữ được nền kinh tế tự chủ. Quyền lực sẽ thuộc về các nước giàu trí thức sáng tạo lõi công nghệ. Kinh tế các nước chậm phát triển thường bị phụ thuộc, sản xuất gia công thô sơ, thu nhập đời sống trở nên bấp bênh…

 

   Tất nhiên, sự phát triển nào cũng không hẵn đã hoàn hảo? Vì, khi thế giới sống nhờ khoa học công nghệ vận hành, thì cũng bị “thống trị” lạm dụng thói quen , lệ thuộc vào “máy móc” nhiều hơn! Nghĩa là con người vừa thoát kiếp nô lệ tư tưởng, lại phải chập chững chạy theo cõi "công nghệ" sinh tồn khác…

 

   Khoa học phát triển không ngừng, xã hội thay đổi nhanh khó hình dung về thế giới ngày mai? Có lẽ, mọi sự đành phải tìm thế cân bằng, xem đó là sự trãi nghiệm tự nhiên hay một luật định vốn đã có tiến trình quy ước(!)

   Trò chơi trí tuệ của loài người thường gây rắc rối và cũng tạo nên nhiều điều thú vị…dẫu rằng chưa biết hên hay xui...(cười)!

 

 

Thiên Thu

 Về Thiên Thu

"Bạn bè thân quen lần lượt ra đi...Thiên đàng, đia ngục hay về nơi cuối trời nhìn mây bay"

Về đây theo gió hát ru hồn người      
Về nghe cơn sóng vỗ về thiên thu                        
Về quên nhung nhớ, xót xa về môt thời tan vỡ
Nắng mưa thay mùa gió sương tim nhau              

 Về đây phai dấu bước chân hẹn hò     
Về xa dĩ vãng lối mòn tương tư
Về qua tha thứ, nuối tâm sự cuộc tình quá khứ
Gối chăn rã rời tiếng yêu không lời
 
Bao nhiêu năm gió sương cuộc đời  
Trôi lênh đênh bấp bênh lòng người  
Đường về hư vô, chiêm bao ngày tháng
Khói hương kinh cầu nhạc buông theo không gian
 
Về đây để biết con tim thật thà
Lặng yên để thấy thói đời hư danh
Về soi bóng nắng, tiếc chi hoài chuyện đời cay đắng
Giấc mơ thiên đàng gió đưa (trôi) mây ngàn

 

Dạ KhúcTiễn Đưa

 (Viết cho Thục Nguyên)

 

(Chân dung Nguyễn Văn Thức -Thục Nguyên lúc còn trẻ)

   Tôi viết bài thơ biệt ly nhau
Đưa người thi sĩ bước đêm sâu  
Tiễn đời nhân thế tàn dư lệ
Khăn sô bàng bạc nhạc cung sầu
 
   Anh có qua về chốn hư không
Ghé lại trường xưa gởi giấc nồng
“Tên ai lỡ khắc bờ đá vắng”
Để sóng ngàn khơi vỗ bạc lòng” (Nhớ Qui Nhơn)
 
   Trên ghềnh đá nhảy gã tình thơ
Từ thuở "Đợi* người  buổi ban sơ
 Mượn vầng Mặc Tử còn treo bán?
Vay rượu Uống Trăng* bến say bờ
 
  Kỷ Niệm* giăng trời tựa bóng mây
Bài thơ vần Ngại* nẻo xa bay
Định đời duyên phận rao ngày tháng
Em Và Thơ Anh* kết sum vầy…
 
   Nhật nguyệt đời người cũng qua mau
Quán trọ vô thường mộng bể dâu
“Bẽ bàng một thoáng rồi quên lãng.
Chỉ để mây trời sông nước đau…” (Lời Cuối)
 
  Chỉ để mây trời sông nước đau (?)  
Tang gia vấn lệ chít mái đầu 
Tình xưa con trẻ còn nguyên đó
Mồ côi lận đận dạ khúc sầu!
 
   Tôi tiễn hồn thơ tạ từ thôi
Trần gian thơ thẩn cũng pha phôi
“Khói Sương* hư ảo cầu siêu thoát
Thiên thu một cõi chốn không lời…
                                 Sài gòn, chiều 04-08-2026
                                  Trần Thế Nhân (Trần Bình)
( Chúc các cháu Đăng Diệp & Thúy Diệp vượt qua nỗi buồn…)
                               
 
Ghi chú*: Tựa đề tập thơ, bài thơ (Có thể xem trên mạng)
 

World cup 2026

 

Hoc Chơi Đàn Organ?

 

Chuyện "Trời tháng sáu".

 

  Chuyện "trời tháng sáu"?

(Câu chuyện bè bạn…)

  

   Tháng sáu năm nay, xã hội đang “ồn ào” về chuyện xăng E10?

   Đó là xu thế cải cách giảm nhẹ gánh nặng nhiên liệu hóa thạch (của những nước phát triển). Riêng chúng ta? Tuy có vài điều bất an về lòng tin (cơ chế quản lý). Nhưng, rồi sẽ không sao đâu…mọi thứ sẽ dần được “cải tiến” hợp lý. Hãy rộng lượng nghĩ rằng "đang tham gia góp sức làm giảm khí thải đường phố" là OK.

 

   Thời tiết tháng sáu đáng quan tâm hơn nhiều (cười)! Vì nghe nói: “Lòng dạ đàn bà như trời tháng sáu” ? Cái gì liên quan đến “một nửa” ½ thế giới thì đâu phải chuyện đùa…

  Thường, dự báo thời tiết tháng sáu là “sáng nắng, chiều mưa”, thỉnh thoảng nhấn nhá “thời tiết cực đoan” là hoang mang lắm rầu…Có lẽ, nên cấm mấy ông hàng xóm hát karaoke bài “Ôi, đàn bà là những niềm đau” trong những ngày mưa âm u có nắng chói lòa? (khiến mấy người nhẹ dạ, cả tin bị cảm cúm cả đời…)

 

   Thật ra, tháng sáu là tháng giao mùa mưa nắng mênh mông, thất thường chợt đến, vội đi. Nhưng, chẳng biết có liên quan gì đến trường sinh học phụ nữ tâm tư, mà ví von như thế? (cũng có mà...)

 

   Trong sách luận ngữ: "Duy nữ tử dữ tiểu nhân vi nan dưỡng dã, cận chi tắc bất tôn, viễn chi tắc oán" cũng khiến người ta nghĩ (tưởng) ông Khổng Tử nói xấu đàn bà?

   Trong khi, mấy ông nhạc-thi sĩ nói về “nàng” của họ thì đầy chất dịu dàng, mộng mơ kiều diễm...Dù có những người nổi tiéng (như Trịnh Công Sơn, Xuân Diệu...) suốt đời chẳng thấy lấy vợ (lạ thiệt)?

 

   Đừng tò mò hỏi bạn gái, vì họ không trả lời đâu? Về nhà hỏi mẹ, bà chỉ cười lơ đễnh…sau này, thắc mắc với vợ thì chỉ thấy nàng bỉu môi, kiểu như “ngu, ráng chịu” (má ơi, sorry).

   Vào thư viện tra cứu sách vở, thì chẳng có ông tác giả nào giải thích. Có lẽ, văn học chỉ nói chuyện cao xa…nên lang thang hè phố tìm tiểu thuyết “ba xu” xem sao? Nhưng, cũng chỉ là chuyện yêu đương mê lộ.

  

    Nói chung, từ các nhà triết học cho đến thiên tài văn chương thi phú, chẳng có ông nào nói đúng về phụ nữ cả…ngoài "truyện khải huyền", là đổ thừa cho nàng Eva bị con rắn dụ (cười). À…cũng có những nhà khoa học tâm-sinh-lý, nhưng không dễ hiểu!

 

    Sau này, sống va chạm (cẩn thận) mới hiểu người ta muốn nói đến tính khí đổi thay hơn là lòng người thay đổi. Về tâm lý thì Khổng Tử cũng có lý nếu tạm dịch theo nghĩa thời đại: Ở gần thì bị làm ”chảnh”, ở xa hay bị “ đòi quà”…(hic)

   

   Tuy vậy, sự bất thường (vô thường) của thời tiết cũng tạo ra những thi phẩm bất hủ:

   “Nắng mưa là bệnh của trời

    Tương tư là bệnh của tôi yêu nàng…”

   Nắng mưa thất thường khiến Nguyễn Bính bị bệnh tương tư, nhưng có vẻ như nhà thơ lại thấy cảm xúc, thích thú với điều đó…

    Nguyên Sa thì khác, nhà thơ chỉ mộng mơ đến những cơn mưa chiều hò hẹn:

   “Tháng sáu trời mưa trời mưa không dứt

   Trời không mưa anh cũng lạy trời mưa

   Anh lạy trời mưa phong tỏa đường về

   Và đêm ơi xin cứ dài vô tận…”

   Tháng sáu trời đâu có mưa hoài mà soạn âm mưu? Nguyên Sa chỉ mơ lúc “mưa” chứ đâu phòng bị lúc “nắng” ? Đó là chưa nói…hẹn hò ngoài công viên, ngõ hẽm gốc phố mà bị ông trời “hù’ mưa nắng lộn xộn thì dễ “tiu” đời, liêu xiêu mộng tình dài…

    

  Lũ (lụt) mà người ta còn sống chung được thì mưa nắng “trời tháng sáu” ngại gì? Vào đời nhớ đem theo áo mưa, mũ nón đầy đủ, thì "thời tiết cực đoạn" cũng chỉ là giao thời. Những con đường mê lộ mới có nhiều hiện tượng như vậy!

   Thé giới tự nhiên vẫn là bài ca muôn thuở. Tháng sáu là tháng giữa năm, qua rồi...mưa nắng gì cũng hiền khô. và mùa xuân sẽ trở lại. Tình đời có thể đổi thay nhưng chu trình ái tình vốn bất biến.

   Nhưng, hình như dự báo năm nay (2026) nắng sẽ nhiều hơn mưa đó…

 

P/s: Bài này, có lẽ không dành cho trẻ em và phụ nữ đọc…?

Dạy trẻ...(?)

 

Dạy trẻ…(?)

  

    Có người hỏi tôi “làm sao dạy con giỏi”? Tôi chỉ nghĩ “ miễn là đừng cố (tưởng) dạy con thành thiên tài là được…”(cười).

    Vì thực tế, những đứa trẻ thông minh, tài năng, xinh đẹp đã không chắc gì có cuộc đời hạnh phúc! Học giỏi cũng không quan trọng bằng giá trị mục đích sự học?

    Thật ra, các chuyên gia giáo dục gia đình cũng đã nói về đề tài này rất nhiều! Nhưng, mỗi người ở lĩnh vực khác nhau, nên chưa phải dành cho tất cả mọi đứa trẻ. Các ký năng (nghệ thuật), châm ngôn (giáo điều) rao giảng đều hợp lý, nhưng không phải đúng cho bất kỳ trường hợp nào.

   Sách vở là dùng để tham khảo nguyên lý, hệ thống chung. Những gì liên quan đến tâm sinh lý, nghệ thuật…thì trường lớp mới chỉ là hợp thức hóa nghề nghiệp. Ngay cả AI (CN thông minh) cũng là do mỗi người biết cách sử dụng trao đổi, mới tạo nên ý tưởng mới!

   Vì vây, muốn "dạy" ai đó bạn phải biết khả năng của họ. Nghĩa là muốn dạy con, bạn cũng cần 'học" lại nhu cầu của đứa trẻ.

 

   Tôi rất đắn đo khi viết bài này! Tất nhiên, đây chỉ là “câu chuyện bạn bè”…(trao đổi với bậc phụ huynh)

   Theo lễ giáo “phương đông” bạn sẽ có đứa con ngoan, luân lý. Còn theo “phương tây” ta sẽ có đứa trẻ kỷ luật biết cách tự lập (!) Tuy vậy, đừng quên rằng chính thực tế đời sống xã hội (chính trị) ngoài kia mới thực sự tác động đến cách sống của con người.

   Về nhận thức tính cách, văn hóa? Thường, là do môi trường giáo dục hoặc di chứng quá khứ còn xót lại. Nghĩa là hành động, tư tưởng hiện có của thiên hạ (đua đòi) chưa hẵn là do cái “tôi” tự giác suy nghĩ mà hình thành "Người đi xa sẽ thấy đất trời bao la" hơn.

 

   Có đề tài thông tin khoa học về giáo dục rất thú vị: "Thông minh thuộc mẹ, tính cách thuộc cha". Hình thái sinh học bên ngoài thì thường là "con gái giống cha, con trai giống mẹ"…Có lẽ tạo hóa vốn công bằng, nên chẳng đổ thừa cho ai được cả? Và “lỗi tại tôi” nó có từ cõi xa xăm (cười).

  

   Tuy vậy,  bộ “gene” cũng thay đổi và phát triển qua mỗi thế hệ nhờ học vấn. Trong đó, là nhờ điều kiện và phương pháp giáo dục văn minh…

   Mỗi thời đại mỗi khác! Cha mẹ không nên lấy ý nghĩ, sở thích của mình dẫn dắt, tạo ra số phận hay định mệnh cho con cái. Xử sự quyền hành độc đoán, sẽ ngăn cản sự phát triển tự nhiên của não bộ...

 

   Đừng đặt gánh nặng “ơn nghĩa” lên vai con cái, vì tình yêu chân chính của cha mẹ vốn đã là tâm thức chữ hiếu ngàn đời không cần rao giảng! Hãy tạo điều kiện cho đứa trẻ tìm hiểu về thế giới mà chúng phải bước vào có cả thuận lợi và rủi ro. 

   Tất nhiên, không ai (cha mẹ) là hoàn thiện, nên cũng thường mắc những sai lầm! Tuy vậy, có thể đơn giản hóa vấn đề khi biết cách kềm chế, kiểm soát lối sống và cư xử chừng mực: Người mẹ thông minh thường ít nói, người cha tử tế không thể sống giả dối, bừa bãi…

 

   Cuộc sống có phức tạp, nội dung cuốn sách có đồ sộ đến đâu, thì cuối cùng cũng chỉ có một tư duy dành cho cảm xúc và một tính cách còn lại khiêm nhường. Có lẽ, chúng ta chẳng cần (vì không thể) dạy con cái nhứng điều xa vời, ngoài sự cố gắng giúp đỡ cần thiết trong những bước chập chững sinh tồn khi mới vào đời...

 

Nhạc Buồn...

 

Nhạc buồn…

    

    Người ta nói người Việt thường hay hát, viết nhạc buồn!
   Tôi nghĩ, “do đời sống, văn hóa và hoàn cảnh lịch sử”? Biết đâu, nhạc buồn cũng làm sứ mệnh cưu mang tâm hồn người (cười).
   Thật ra, phần lớn nội dung là “thân phận tình yêu”, cùng những câu chuyện tang thương chiến tranh suốt chiều dài lịch sử.
   Tuy vậy, nhạc Việt chỉ mang giai điệu dịu dàng, sầu lắng tâm tư. Nghĩa là mang ý nghĩa nhân văn, hơn là suy tư oán trách cuộc đời.
   Cũng có người nói: Nhạc buồn đôi khi làm không gian được bình yên, lương tâm thức tỉnh. Tôi không dám nghĩ đến điêu đó! Nhưng, bạn sẽ thấy (nghe) người ta hát nhạc buồn “một cách phiêu linh” (sâu sắc), đam mê hơn những bài hát kiêu hãnh, vui nhộn. Có lẽ, tâm hồn con người luôn cảm nhận những điều giản dị, mong manh...

Tình Bạn...

 

Tình bạn…

  

    Con người có tình cảm là điều hình thành tự nhiên trong cuộc sống…

   Tình gia đình, bạn bè, xóm giềng…thì thường dễ xác định hơn các loại tình cảm khác? Vì, những gì được gọi là “tình yêu” thuộc về tâm lý, tính cách và quan niệm cá biệt khó mà bàn bạc hay khẳng định?

   Riêng, tình cảm bạn bè không đến mức ràng buộc, liên quan đến luân lý hay trách nhiệm nên có thể tâm sự và luận bàn thế sự được (cười)!

 

   Người ta thường nói “Giàu nhờ bạn, sang nhờ vợ” để nói lên sự quan trọng của mối tương giao bè bạn? Nghĩa là cách giao hảo, đối xử với bạn bè cũng ảnh hưởng đến sự thành đạt đời sống (ít nhát là về mặt tinh thần). Tất nhiên, cũng có rất nhiều người không dánh giá cao về tình bạn bằng những mối quan hệ khác! Hẵn là do cá tính, hoàn cảnh hoặc nhu cầu cá nhân của họ…

   Trong các mối quan hệ “tình bạn” cũng có những khoảng cách nhất định. Người ta có thể phân định: Bạn ấu thơ, bạn học đường, bạn nghề nghiệp, bạn gặp gỡ trong đời…ngoài ra, cũng có “bạn nhậu”, “bạn Karaoke” , “bạn facebook” nữa (cười)!

 

   Tuy vây, có những quan niệm “lý tưởng” khó xây dựng được tình bạn trong sáng:  Về tâm lý, những người theo chủ nghĩa thần quyền (không quan tâm đến lý lẽ), hay những người cực đoan chính trị (tham quyền lực, lợi lộc)…Họ đều si mê “cái tôi” khát vọng! Với hệ tư tưởng “chiến thắng” không khoan nhượng thì khó có tình bạn thực sự?

 

   Vì vậy, những ai đã có bạn bè hồn nhiên gặp gỡ trong đời, thì hãy biết trân trọng. Có lẽ, không nên đánh mất tình bạn chỉ vì sự khác biệt vê tính cách hay hoàn cảnh sống! Vì, con người thực sự không ai có quyền lựa chọn bố mẹ, tôn giáo, chủng tộc và hoàn cảnh đất nước để mà sinh ra…nên, cũng không vội vàng đánh gía, so đo giới hạn “nhu cầu sống” của họ (?)

 

   Ích kỷ, đố kỵ và thói tật tranh cãi…thường dẫn đến sự hủy hoại tình bạn phi lý nhât? Vì, tình cảm chân thành là nói đến sự cảm thông, chia sẻ! Những gì qúa xa rời thực tế, “tự tôn” nổi trội bởi hình thức, tiền bạc, kiến thức, tài năng, tôn giáo, chính trị…thì nơi đó không có tình bạn vô tư.

   Sự thật, mọi quan niệm văn hóa khác biệt là do điều kiện sinh trưởng, cách giáo dục và môi trường sống! Vì vây, nếu may mắn chúng ta sẽ có những người bạn thân thiện dung hòa kiến thức, hoặc ít nhất là biết ý tứ tôn trọng người khác.

  Thường, nơi đâu có “văn hóa khiêm nhường” thì nơi đó có xã hội văn minh. Và tình bạn tốt đẹp sẽ có thêm niềm vui giản dị, cuộc sống trở nên thú vị hơn.

 

   Thật ra, cũng rất nhiều người không gần gũi trong tình bạn(?) Tuy nhiên (thuộc mệnh đề), người không có chút tình cảm, vị tha với bạn bè thì cũng khó có tâm lý bình đẳng, tình nghĩa sâu sắc trong gia đình(?) Chứ chưa nói đến lòng từ thiện, sự hy sinh cho những điều cao đẹp…

Sài Gòn phố mưa

 Sài Gòn Phố Mưa (bản remix)

"Cá tháng tư"...

Ngày “cá tháng tư”…

(Câu chuyện tâm lý…)

   Có lẽ, nhiều người đã biết về lễ hội “ngày cá tháng tư” (1/4): Ngày duy nhất con người có quyền “hồn nhiên” nói dối…

  Người pháp gọi là Poissons D’Avirl (có liên quan đến sao song ngư) ngày đầu của mùa xuân mới (ở thế kỉ 16). Anh ngữ thì Happi April fools day!… “chúc hạnh phúc ngày ngu xuẩn nhé! ” (cười)

   Thật ra, mục đích là tạo niềm vui với tinh thần thoải mái…nên những lời “nói dối, nói khoác, trêu ghẹo” trong ngày này chỉ là để thỏa thích vui chơi, đùa nghịch bằng lời nói dối không gây hại cho mọi người. Những người bị lừa được hài hước hóa, gọi là “gowk” (tu hú) hoặc “cá” (dễ bị lừa)…

   Tuy vậy, các lễ hội vui chơi cộng đồng vẫn mang theo ý nghĩa triết lý cuộc đời nào đó! Loài chim tú hú được xem là kẻ lưu manh, độc ác phi tự nhiên “thiên chức đẻ nhờ”. Còn loài cá thì về mặt phân loại học thường có bộ não nhỏ, trí nhớ kém…

   Thực tế, diễn biến tâm lý với hoàn cảnh nhân sinh…khiến con người vẫn thường xuyên nói dối mỗi ngày. Thế giới càng hiện đại thì con người càng nói dối phổ biến hơn(?) Có thể, vì cuộc sống có nhiều áp lực sinh tồn, nên người ta nói dối một cách tự nhiên kể cả trong gia đình hay ngoài xã hội (và chính mình nữa)!

   Nhưng, lời nói dối không phải hoàn toàn xấu? Vì đôi khi chỉ là sự cần thiết, nhu cầu sống…thế nên, có rất nhiều người không hề biết hối lỗi hay hổ thẹn? Thường, người ta đoán (phân tích) do nghề nghiệp và mối quan hệ công chúng là động cơ khiến họ nói dối nhiều hay ít: Nếu suy ra có 94% những nhà chính trị nói dối…thì có 92% những nhà kinh doanh, 91% người nổi tiếng, 77% luật sư, 27% với bác sĩ…Thì ở đây, chúng ta không thấy nhắc đến các nhà lãnh đạo tôn giáo? Có thể, là để tránh xung đột giáo phái và đức tin, chỗ dựa cuối cùng cho những người “bất hạnh” (!)

   Ai cũng biết mỗi nền văn hóa dân tộc có vài sự khác biệt, đôi khi xung đột lẫn nhau! Điều đó, chứng tỏ sự bảo thủ thói quen văn hóa cũng thường bị vạch sẵn từ não trạng, hơn là tự vận động độc lập tư duy, tự do trí thức như ta nghĩ? Nghĩa là lời nói dễ dàng dối lừa người khác thì nó cũng đã tự mình lừa dối mình từ lâu lắm…

   Trước đây, thuyết nhị nguyên ở thế kỷ trước các nhà triết học còn tranh nhau bàn cãi vật chất và ý thức (tinh thần) cái nào có trước có sau, hoặc suy luận tập quán, tính cách sự hình thành của tôn giáo? Ngày nay, với bước tiến dài phát triển khoa học đã đáp ứng nhu cầu đời sống, thì các thể chế xã hội văn minh đều dựa trên giá trị cùng “mưu cầu hạnh phúc”, nên những chủ thuyết đơn phương quyền lực, cực đoan kinh tế và học thuyết giáo dục thiên vị đã trở thành hủ lậu…

   Riêng, các nhà khoa học tôn trọng hiện thực nên luận điểm đơn giản rằng: “chẳng ai che dấu được mặt trời, mặt trăng và sự thật”…vì họ không cưỡng đoạt kết luận bằng tư tưởng (trừu tượng) mà tìm bằng chứng nguồn gốc và thực nghiệm chúng qua hiệu quả thực tế.

   Làm sao để biết đó là sự giả chân? Thực tế, thì chúng ta rất khó phân biệt sự trá hình khi dễ dãi chấp nhận lời nói dối! Thường, người ta có thể “lừa đươc nhiều người, nhưng chỉ nên nói dối với một người” và với phương châm tâm lý học đó, sẽ có nhiều cách học thuật để luận phân tích, lý giải về bất cứ "niềm tin" nào…

   Bạn hãy cứ tự nhiên nói dối tùy theo cảm tính “hóc môn” sinh trưởng của mình. Nhưng, hãy cẩn thận: Lời nói dối ngọt ngào hạnh phúc khác với những lời nói gây ra định mệnh buồn!

  Khi còn trẻ tuổi nên tránh nói dối, sẽ bị ảnh hưởng về nhân cách, tài năng và học thức…còn lúc xế chiều (tuổi già) đừng quá lẩn thẩn với dối lừa khiến hành trang thêm nặng gánh “một cõi đi về”...